Sāriputta reviewed, draft

01. Sāriputta 01 reviewed

Sāriputta 01. Sāriputta Thera. The chief disciple (Aggasāvaka) of Gotama Buddha. He is also called Upatissa, which was evidently his personal name (MN.i.150). The commentators say that Upatissa was the name of his village and that he was the eldest son of the chief family in the village, but other accounts give his village as Nālaka. His father was the Brahmin, Vaṅganta (Dhp­a.ii.84), and his mother, Rūpasārī. It was because of his mother’s name that he came to be called Sāriputta. In Sanskrit texts his name occurs as Śāriputra, Śāliputra, Śārisuta, Śāradvatīputra. In the Apadāna (ii.480) he is also called Sārisambhava.

The name Upatissa is hardly ever mentioned in the books. He had three younger brothers – Cunda, Upasena, and Revata (afterwards called Khadiravaniya) – and three sisters – Cālā, Upacālā and Sisūpacālā; all of whom joined the Saṅgha. Dhp­a.ii.188; cf. Mvu.iii.50; for details of them, see s.v.; mention is also made of an uncle of Sāriputta and of a nephew, both of whom he took to the Buddha, thereby rescuing them from false views (Dhp­a.ii.230-2); Uparevata was his nephew (SN­a.iii.175).

The story of Sāriputta’s conversion and the account of his past lives, which prepared him for his eminent position as the Buddha’s Chief Disciple, have been given under Mahā Moggallāna. Sāriputta had a very quick intuition, and he became a Sotāpanna immediately after hearing the first two lines of the stanza spoken by Assaji. After his attainment of Sotāpatti, Koḷita (Moggallāna) wished to go with him to Veḷuvana to see the Buddha, but Sāriputta, always grateful to his teachers, suggested that they should first seek their teacher, Sañjaya, to give him the good news and go with him to the Buddha. But Sañjaya refused to fall in with this plan. Moggallāna attained Arahant-ship on the seventh day after his ordination, but it was not till a week later that Sāriputta became an Arahant. He was staying, at the time, with the Buddha, in the Sūkarakhatalena in Rājagaha, and he reached his goal as a result of hearing the Buddha preach the Vedānapariggahasutta to Dīghanakha. This account is summarized from Dhp­a.i.73 ff.; AN­a.i.88 ff.; Thag­a.ii.93 ff. Ap.i.15ff.; the story of their conversion is given at Vin.i.38ff.

In the assembly of monks and nuns, Sāriputta was declared by the Buddha foremost among those who possessed wisdom (etad-aggaṁ mahāpaññānaṁ, AN.i.23). He was considered by the Buddha as inferior only to himself in wisdom. SN­a.ii.45; his greatest exhibition of wisdom followed the Buddha’s descent from Tāvatiṁsa to the gates of Saṅkassa, when the Buddha asked questions of the assembled multitude, which none but Sāriputta could answer. But some questions were outside the range of any but a Buddha (Dhp­a.iii.228 f.; cf. Snp­a.ii.570f.). Similarly knowledge of the thoughts and inclinations of people were beyond Sāriputta; only a Buddha possesses such knowledge (Dhp­a.iii.426; Ja.i.182). Further, only a Buddha could find suitable subjects for meditation for everybody without error (Snp­a.i.18), and read their past births without limitation (Snp­a, ii.571).

The Buddha would frequently merely suggest a topic, and Sāriputta would preach a sermon on it in detail, and thereby win the Buddha’s approval (see, e.g., MN.i.13; iii.46, 55, 249). The Buddha is recorded as speaking high praise of him: “Wise are you, Sāriputta, comprehensive and manifold your wisdom, joyous and swift, sharp and fastidious. Even as the eldest son of a Cakkavatti king turns the Wheel as his father has turned it, so do you rightly turn the Wheel Supreme of the Dhamma, even as I have turned it.” (SN.i.191; cf. Snp.vs.556 f., where the Buddha is asked by Sela, who is his general, and the Buddha replies that it is Sāriputta who turns the Wheel of the Dhamma; also MN.iii.29). He thus came to be called Dhammasenāpati, just as Ānanda was called Dhammabhaṇḍāgārika. The Anupadasutta is one long eulogy of Sāriputta by the Buddha. He is there held up as the supreme example of the perfect disciple, risen to mastery and perfection in noble virtue, noble concentration, noble perception, noble deliverance. MN.iii.25ff. In the Mahā Gosiṅgasutta Sāriputta expresses his view that that monk is best who is master of his heart and is not mastered by it. The Buddha explains that Sāriputta was stating his own nature (MN.i.215 f.). The Buddha did not, however, hesitate to blame Sāriputta when necessary e.g., the occasion when some novices, becoming noisy, were sent away by the Buddha, whose motive Sāriputta misunderstood (MN.i.459). And again, when Sāriputta did not look after Rāhula properly, making it necessary for Rāhula to spend the whole night in the Buddha’s jakes (Ja.i.161f.).

In the Saccavibhaṅgasutta (MN.iii.248) he is compared to a mother teacher, while Moggallāna is like a child’s wet nurse; Sāriputta trains in the fruits of conversion, Moggallāna trains in the highest good. In the Piṇḍapātapārisuddhisutta (MN.iii.294f) the Buddha commends Sāriputta for the aloofness of his life and instructs him in the value of reflection. Other instances are given of the Buddha instructing and examining him on various topics e.g., on bhūtaṁ (“what has come to be”) (SN.ii.47f), on the five indriyas (SN.v.220f., 225f., 233f), and on Sotāpatti. SN.v.347; we find the Buddha also instructing him on the cultivation of tranquillity (AN.i.65); on the destruction of “I” and “mine” (AN.i.133); the reasons for failure and success in enterprises (AN.ii.81f.); the four ways of acquiring personality (attabhāva) (AN.ii.159); the methods of exhortation (AN.iii.198); the acquisition of joy that comes through seclusion (AN.iii.207); the noble training for the layman (211f.); six things that bring spiritual progress to a monk (424f.); seven similar things (AN.iv.30); the seven grounds for praising a monk (AN.iv.35); the things and persons a monk should revere (AN.iv.120f.); the eight attributes of a monk free from the cankers (AN.iv.223f.); the nine persons who, although they die with an attached remainder for rebirth, are yet free from birth in hell among animals and among Petas (379 f.); and the ten powers of a monk who has destroyed the cankers (AN.v.174 f.).

We also find instances of Sāriputta questioning his colleagues, or being questioned by them, on various topics. Thus he is questioned by Mahā Koṭṭhita on kamma (SN.ii.112 f.); and on yoniso manasikāra (progressive discipline, SN.iii.176 f.); on avijjā and vijjā (ibid., 172 f.); on the fetters of sense perception (SN.iv.162 f.); on certain questions pronounced by the Buddha as indeterminate (SN.iv.384 f.); on whether anything is left remaining after the passionless ending of the six spheres of contact (AN.ii.161); and on the purpose for which monks lead the brahmacariya under the Buddha (AN.iv.382). The Mahā Vedallasutta (MN.i.292 ff.) records a long discourse preached by Sāriputta to Mahā Koṭṭhita. He is mentioned as questioning Mahā Kassapa on the terms ātāpī and ottāpī (SN.ii.195f.), and Anuruddha on sekha (SN.v.174 f., 298f). On another occasion, Anuruddha tells Sāriputta of his power of seeing the thousand-fold world system, his unshaken energy, and his untroubled mindfulness. Sāriputta tells him that his Deva-sight is mere conceit, his claims to energy conceit, and his mindfulness just worrying, and exhorts him to abandon thoughts of them all. Anuruddha follows his advice and becomes an Arahant. AN.i.281f.

Moggallāna asks Sāriputta regarding the “undefiled” (their conversation forms the Anaṅgaṇasutta, MN.i.25 ff.), and, at the conclusion of the Gulissānisutta, inquires whether the states of consciousness mentioned in that Sutta were incumbent only on monks from the wilds or also on those from the villages (MN.i.472f.). Sāriputta questions Upavāṇa regarding the bojjhaṅgā (SN.v.76), and is questioned by Ānanda regarding Sotāpatti (SN.v.346, 362) as regards the reason why some beings are set free in this very life while others are not (AN.ii.167), and on the winning of perfect concentration (AN.v.8, 320). Ānanda also questions Sāriputta (AN.iii.201f.) on the speedy knowledge of aptness in things (kusaladhammesu khippanisanti), and, again, on how a monk may learn new doctrines and retain old ones without confusion (AN.iii.361). In both these cases Sāriputta asks Ānanda to answer the questions himself, and, at the end of his discourse, praises him. The Rathavinītasutta (MN.i.145 ff.) records a conversation between Sāriputta and Puṇṇa Mantānīputta, for whom he had the greatest respect, after hearing the Buddha’s eulogy of him. Sāriputta had given instructions that he should be told as soon as Puṇṇa came to Sāvatthī and took the first opportunity of seeing him. Among others who held discussions with Sāriputta are mentioned Samiddhi (AN.iv.385), Yamaka (SN.iii.109f.), Candikāputta (AN.iv.403), and Laḷudāyi (AN.iv.414).

Among laymen who had discussions with Sāriputta are Atula (Dhp­a.iii.327), Nakulapitā (SN.iii.2f.) and Dhānañjāni (MN.ii.186); Sīvalī (immediately after his birth; Ja.i.408), also the Paribbājakas, Jambukhādaka (SN.iv.251f.), Sāmaṇḍaka (SN.iv.261 f.; AN.v.120), and Pasūra (Snp­a.ii.538), and the female Paribbājakas Saccā, Lolā, Avavādakā and Paṭācārā (Ja.iii.1), and Kuṇḍalakesī (Dhp­a.ii.223f.). He is also said to have visited the Paribbājakas in order to hold discussion with them (AN.iv.378); see also SN.iii.238f., where a Paribbājaka consults him on modes of eating.

The care of the Saṅgha and the protection of its members’ integrity was Sāriputta’s especial concern by virtue of his position as the Buddha’s Chief Disciple. Thus we find him being sent with Moggallāna to bring back the monks who had seceded with Devadatta. His admonitions to the monks sometimes made him unpopular e.g., in the case of the Assaji-Punabbasukā, the Chabbaggiyā (who singled him out for special venom) and Kokālika (see Channa, who reviled both Sāriputta and Moggallāna, Dhp­a.ii.110 f.). When Channa declared his intention of committing suicide, Sāriputta attempted to dissuade him, but without success (SN.iv.55ff.; see also the Channovādasutta). Monks sought his advice in their difficulties (see, e.g., SN.iv.103, where a monk reports to him that a colleague has returned to the household life, and asks what he is to do about it). He was greatly perturbed by the dissensions of the monks of Kosambī, and consulted the Buddha, at length, as to what he could do about it (Vin.i.354). He was meticulous about rules laid down by the Buddha. Thus a rule had been laid down that one monk could ordain only one samaṇera, and when a boy was sent to him for ordination from a family which had been of great service to him, Sāriputta refused the request of the parents till the Buddha had rescinded the rule (Vin.i.83). Another rule forbade monks to eat garlic (lasuna), and when Sāriputta lay ill and knew he could be cured by garlic, even then he refused to eat them till permission was given by the Buddha for him to do so (Vin.ii.140). The Dhammapada Commentary (Vin.ii.140f) describes how, at the monastery in which Sāriputta lived, when the other monks had gone for alms, he made the round of the entire building, sweeping the un-swept places, filling empty vessels with water, arranging furniture, etc., lest heretics, coming to the monastery, should say: “Behold the residences of Gotama’s pupils.” But even then he did not escape censure from his critics.

A story is told (Dhp­a.iv.184f) of how he was once charged with greed, and the Buddha himself had to explain to the monks that Sāriputta was blameless. While Sāriputta was severe in the case of those who failed to follow the Buddha’s discipline, he did not hesitate to rejoice with his fellow monks in their successes. Thus we find him congratulating Moggallāna on the joy he obtained from his iddhi powers, and praising his great attainments (praise which evoked equally generous counter praise) (SN.ii.275f), and eulogising Anuruddha on his perfected discipline won through the practice of the four satipaṭṭhānas (SN.v.301f). It was the great encouragement given by Sāriputta to Samitigutta (q.v.), when the latter lay ill with leprosy in the infirmary, which helped him to become an Arahant. It was evidently the custom of Sāriputta to visit sick monks, as did the Buddha himself (Thag­a.i.176). So great was Sāriputta’s desire to encourage and recognize merit in his colleagues that he once went about praising Devadatta’s iddhi powers, which made it difficult for him when later he had to proclaim, at the bidding of the Saṅgha, Devadatta’s evil nature (Vin.ii.189).

Several instances are given of Sāriputta instructing the monks and preaching to them of his own accord on various topics – apart from the preaching of the well-known Suttas assigned to him (e.g., SN.ii.274; v.70; AN.i.63; ii.160; iii.186, 190, 196, 200, 292, 340; iv.325, 328, 365; v.94, 102, 123, 315, 356f). Sometimes these Suttas were supplementary to the Buddha’s own discourses (e.g., MN.i.13, 24, 184, 469). Among the most famous of Sāriputta’s discourses are the Dasuttarasutta and the Saṅgītisutta (q.v.). Though Sāriputta was friendly with all the eminent monks surrounding the Buddha, there was very special affection between him and Ānanda and also Moggallāna. We are told that this was because Ānanda was the Buddha’s special attendant, a duty which Sāriputta would have been glad to undertake. For details of this see Mahā Moggallāna, Ānanda. Ānanda himself had the highest regard and affection for Sāriputta. It is recorded in the Saṁyuttanikāya (SN.i.63) that once, when the Buddha asked Ānanda, “Do you also, Ānanda, approve of our Sāriputta?” Ānanda replied, “Who, Sir, that is not childish or corrupt or stupid or of perverted mind, will not approve of him? Wise is he, his wisdom comprehensive and joyous and swift, sharp and fastidious. Small is he in his desires and contented; loving seclusion and detachment, of rampant energy. A preacher is he, accepting advice, a critic, a scourge of evil.”

Sāriputta was specially attached, also, to Rāhula, the Buddha’s son, who was entrusted to Sāriputta for ordination. Mention is made of a special Sutta in the Majjhimanikāya (the Mahā Rāhulovādasutta; MN.i.421f), in which he urges Rāhula to practise the study of breathing. The special regard which Sāriputta had for the Buddha and Rāhula extended also to Rāhulamātā, for we find that when she was suffering from flatulence Rāhula consulted Sāriputta, who obtained for her some mango juice, a known remedy for the disease (Ja.ii.392f). On another occasion he obtained from Pasenadi rice mixed with ghee and with red fish for flavouring when Rāhulamātā suffered from some stomach trouble (Ja.ii.433). Among laymen Sāriputta had special regard for Anāthapiṇḍika; when the latter lay ill he sent for Sāriputta, who visited him with Ānanda and preached to him the Anāthapiṇḍikovādasutta. At the end of the discourse Anāthapiṇḍika said he had never before heard such a homily. Sāriputta said they were reserved for monks only, but Anāthapiṇḍika asked that they could be given to the laity and to young men of undimmed vision. Anāthapiṇḍika died soon after and was reborn in Tusita. MN.iii.258 ff.; cf. SN.v.380, which probably refers to an earlier illness of Anāthapiṇḍika. He recovered immediately after the preaching of Sāriputta’s sermon, and served Sāriputta with rice from his own cooking pot. Sāriputta also, evidently, had great esteem for the householder Citta, for we are told (Dhp­a.ii.74) that he once paid a special visit to Macchikāsaṇḍa to see him.

Several incidents are related in the books showing the exemplary qualities possessed by Sāriputta e.g., the stories of Tambadāṭhika, Puṇṇa and his wife, the poor woman in the Kuṇḍakakucchisindhavajātaka (Ja 254) and Losakatissajātaka (Ja 41) (q.v.). These show his great compassion for the poor and his eagerness to help them. Reference has already been made to his first teacher, Sañjaya, whom he tried, but failed, to convert to the Buddha’s faith. His second teacher was Assaji. It is said that every night on going to bed he would do obeisance to the quarter in which he knew Assaji to be and would sleep with his head in that direction. Dhp­a.iv.150 f.; cf. Snp­a.i.328. If Assaji were in the same vihāra, Sāriputta would visit him immediately after visiting the Buddha. It was in connection with this that the Dhammasutta (q.v.) was preached.

The stories of the Sāmaṇeras Sukha and Paṇḍita, and of the monk Rādha, also show his gratitude towards any who had shown him favour (see also Vin.i.55 f). His extreme affection for and gratitude to the Buddha are shown in the Sampasādanīyasutta (q.v.). That Sāriputta possessed great patience is shown by the story (Dhp­a.iv.146f) of the Brahmin who, to test his patience, struck him as he entered the city for alms. But when he was wrongly accused and found it necessary to vindicate his good name, he did not hesitate to proclaim his innocence at great length and to declare his pre-eminence in virtue (see, e.g., his “lion’s roar” at AN.iv.373ff). Another characteristic of Sāriputta was his readiness to take instruction from others, however modest. Thus one story relates how, in absent mindedness, he let the fold of his robe hang down. A novice said, “Sir, the robe should be draped around you,” and Sāriputta agreed, saying, “Good, you have done well to point it out to me,” and going a little way, he draped the robe round him (Thag­a.ii.116). A quaint story is told of a Yakkha who, going through the air at night, saw Sāriputta wrapt in meditation, his head newly shaved (Ud.iv.4). The sight of the shining head was a great temptation to the Yakkha, and, in spite of his companion’s warning, he dealt a blow on the Theras head. The blow was said to have been hard enough to shatter a mountain, but Sāriputta suffered only a slight headache afterwards.

Mention is made of two occasions on which Sāriputta fell ill. Once he had fever and was cured by lotus stalks which Moggallāna obtained for him from the Mandākinī Lake (Vin.i.214). On the other occasion he had stomach trouble, which was again cured by Moggallāna giving him garlic (lasuna), to eat which the rule regarding the use of garlic had to be rescinded by the Buddha (Vin.ii.140).

Sāriputta was fond of meal-cakes (piṭṭhakhajjaka), but finding that they tended to make him greedy he made a vow never to eat them again (Ja.i.310).

Sāriputta died some months before the Buddha. It is true that the account of the Buddha’s death in the Mahā Parinibbānasutta ignores all reference to Sāriputta, though it does introduce him (DN.ii.81 ff) shortly before as uttering his “lion’s roar” (sīhanāda), his great confession of faith in the Buddha, which, in the commentarial account, he made when he took leave of the Buddha to die. The Saṁyuttanikāya (SN.v.161) records that he died at Nālagāmaka (the place of his birth), and gives an eulogy of him pronounced by the Buddha after his death (SN.v.163f).

There is no need to doubt the authenticity of this account. It merely states that when Sāriputta was at Nālagāmaka he was afflicted with a sore disease. His brother, Cunda Samaṇuddesa, was attending on him when he died. His body was cremated, and Cunda took the relics to Sāvatthī with Sāriputta’s begging bowl and outer robe. The relics were wrapped in his water-strainer. Cunda first broke the news to Ānanda, who confessed that when he heard it his mind was confused and his body felt as though drugged. Cf. Thag.vs.1034; see also the eulogy of Sāriputta by Vaṅgīsa during his lifetime (Thag.1231-3). Together they sought the Buddha and told him of the event, and the Buddha pointed out to them the impermanence of all things.

Xuanzang saw the stūpa erected over the relics of Sāriputta in the town of Kāḷapināka (Beal-Xuan, op.cit., ii.177).

The Commentaries give more details. The Buddha returned to Sāvatthī after his last vassa in Beluvagāma. Sāriputta sought him there, and, realizing that his death would come in seven days, he decided to visit his mother, for she, though the mother of seven Arahants, had no faith in the Saṅgha. This was because all her children joined the Saṅgha and left her desolate in spite of the forty crores of wealth which lay in the house. It is said that when Sāriputta had gone home on a previous occasion, she abused both him and his companions roundly (Dhp­a.iv.164f.). Rāhula was also in the company. He therefore asked his brother, Cunda, to prepare for the journey to Nālagāmaka with five hundred others, and then took leave of the Buddha after performing various miracles and declaring his faith in the Buddha and uttering his “lion’s roar.” A large concourse followed him to the gates of Sāvatthī, and there he addressed them and bade them stay behind. In seven days he reached Nālaka, where he was met by his nephew, Uparevata, outside the gates. He sent him on to warn his mother of his arrival with a large number of people. She, thinking that he had once more returned to the lay life, made all preparations to welcome him and his companions. Sāriputta took up his abode in the room in which he was born (jātovaraka). There he was afflicted with dysentery. His mother, unaware of this and sulking because she found he was still a monk, remained in her room. The Four Regent Gods and Sakka and Mahā Brahma waited upon him. She saw them, and having found out who they were, went to her son’s room. There she asked him if he were really greater than all these deities, and, when he replied that it was so, she reflected on the greatness of her son and her whole body was suffused with joy. Sāriputta then preached to her, and she became a Sotāpanna. Feeling that he had paid his debt to his mother, he sent Cunda to fetch the monks, and, on their arrival, he sat up with Cunda’s help and asked if he had offended them in any way during the forty-four years of his life as a monk. On receiving their assurance that he had been entirely blameless, he wiped his lips with his robe and lay down, and, after passing through various jhānas, died at break of dawn.

His mother made all arrangements for the funeral, and Vissakamma assisted in the ceremony. When the cremation was over, Anuruddha extinguished the flames with perfumed water, and Cunda gathered together the relics. This account is summarized from SN­a.iii.172ff.; similar accounts are found at DN­a.ii.549f, etc. Sāriputta’s death is also referred to at Ja.i.391.

Among those who came to pay honour to the pyre was the goddess Revatī (q.v.). Sāriputta died on the full moon day of Kattika (October to November) preceding the Buddha’s death, and Moggallāna died a fortnight later. SN­a.iii.181; Ja.i.391; both Sāriputta and Moggallāna were older than the Buddha because they were born “anuppanne yeva hi Buddhe, before the arising of the Buddha” (Dhp­a.i.73).

Sāriputta had many pupils, some of whom have already been mentioned. Among others were Kosiya, Kaṇḍhadinna, Cūḷa Sārī, Vanavāsikatissa, Saṅkicca (q.v.), and Sarabhū, who brought to Ceylon the Buddha’s collar-bone, which he deposited in the Mahiyaṅgaṇa cetiya (Mhv.i.37f). Sāriputta’s brother, Upavāṇa, predeceased him, and Sāriputta was with him when he died of snake bite at Sappasoṇḍika pabbāra (SN.iv.40f).

Sāriputta’s special proficiency was in the Abhidhamma. It is said that when preaching the Abhidhamma, to the gods of Tāvatiṁsa, the Buddha would visit Anotatta every day, leaving a nimitta-Buddha, on Sakka’s throne to continue the preaching (Dhs-a.16f., DN­a.i.15, where it is said that at the end of the First Recital the Abhidhamma was given in charge of five hundred Arahants, Sāriputta being already dead). After having bathed in the lake he would take his midday rest. During this time Sāriputta would visit him and learn from the Buddha all that had been preached of the Abhidhamma during the previous day. Having thus learnt the Abhidhamma, Sāriputta taught it to his five hundred pupils. Their acquirement of the seven books of the Abhidhamma coincided with the conclusion of the Buddha’s sermon in Tāvatiṁsa. Thus the textual order of the Abhidhamma originated with Sāriputta, and the numerical series was determined by him.

Sāriputta is identified with various characters in numerous Jātakas. Thus he was

Sāriputta 02. Sāriputta Thera. A monk of Ceylon. He lived in the reign of Parakkamabāhu I., and was called Sāgaramatī (Sās-d.63) on account of his erudition. The king built for him a special residence attached to the Jetavanavihāra in Pulatthipura (Cv.lxxviii.34).

Among his works are the Vinayasaṅgaha or the Vinayavinicchaya, a summary of the Vinaya, and the Sāraṭṭhadīpanī on the Samantapāsādikā, the Sāraṭṭhamañjūsā on the Atthasālinī and the Līnatthappakāsinī on the Papañcasūdani.

Sāriputta had several well-known pupils, among whom were Saṅgharakkhita, Sumaṅgala, Buddhanāga, Udumbaragiri Medhaṅkara and Vācissara (Gv.67, 71; Svd.1203; SM. 69; PLC, 189ff).

Sāriputta was also a Sanskrit scholar, and wrote the Pañjikālaṅkāra or Ratnamatipañjikāṭīkā to Ratnasrījñāṇa’s Pañjikā to the Candragomivyākaraṇa.

Sāriputta 01. Sāriputta Thera. Thượng thủ đệ tử (Aggasāvaka) của Đức Phật Gotama. Ngài cũng được gọi là Upatissa, hiển nhiên là tên riêng của ngài (MN.i.150). Các nhà chú giải nói rằng Upatissa là tên làng của ngài và ngài là con trai trưởng của gia đình đứng đầu trong làng, nhưng các tài liệu khác lại cho biết làng của ngài là Nālaka. Cha ngài là Bà-la-môn Vaṅganta (Dhp­a.ii.84), và mẹ ngài là Rūpasārī. Chính vì tên của mẹ mà ngài được gọi là Sāriputta. Trong các văn bản Sanskrit, tên ngài xuất hiện là Śāriputra, Śāliputra, Śārisuta, Śāradvatīputra. Trong Apadāna (ii.480), ngài cũng được gọi là Sārisambhava.

Tên Upatissa hầu như không bao giờ được nhắc đến trong các sách. Ngài có ba em trai - Cunda, Upasena, và Revata (về sau gọi là Khadiravaniya) - và ba em gái - Cālā, Upacālā và Sisūpacālā; tất cả đều gia nhập Saṅgha. Dhp­a.ii.188; cf. Mvu.iii.50; về chi tiết của họ, xem s.v.; cũng có nhắc đến một người chú của Sāriputta và một người cháu trai, cả hai đều được ngài đưa đến gặp Đức Phật, nhờ đó cứu họ khỏi tà kiến (Dhp­a.ii.230-2); Uparevata là cháu trai của ngài (SN­a.iii.175).

Câu chuyện về sự quy y của Sāriputta và tường thuật về các đời quá khứ của ngài, những đời đã chuẩn bị cho ngài địa vị cao quý là Thượng thủ đệ tử của Đức Phật, đã được trình bày dưới mục Mahā Moggallāna. Sāriputta có trực giác rất nhanh, và ngài trở thành một Sotāpanna ngay sau khi nghe hai dòng đầu của bài kệ do Assaji nói. Sau khi chứng Sotāpatti, Koḷita (Moggallāna) muốn cùng ngài đến Veḷuvana để gặp Đức Phật, nhưng Sāriputta, vốn luôn biết ơn các thầy của mình, đề nghị trước hết họ nên tìm thầy của họ là Sañjaya, để báo tin vui cho ông và cùng ông đến gặp Đức Phật. Nhưng Sañjaya từ chối thuận theo kế hoạch này. Moggallāna chứng quả vị Arahant vào ngày thứ bảy sau khi xuất gia, nhưng phải một tuần sau đó Sāriputta mới trở thành một Arahant. Lúc ấy ngài đang ở cùng Đức Phật tại SūkarakhatalenaRājagaha, và ngài đạt mục tiêu nhờ nghe Đức Phật thuyết Vedānapariggahasutta cho Dīghanakha. Tường thuật này được tóm lược từ Dhp­a.i.73 ff.; AN­a.i.88 ff.; Thag­a.ii.93 ff. Ap.i.15ff.; câu chuyện về sự quy y của họ được nêu tại Vin.i.38ff.

Trong hội chúng tăng và ni, Sāriputta được Đức Phật tuyên bố là bậc đứng đầu trong số những vị có trí tuệ (etad-aggaṁ mahāpaññānaṁ, AN.i.23). Đức Phật xem ngài chỉ kém chính Ngài về trí tuệ. SN­a.ii.45; sự biểu hiện trí tuệ lớn nhất của ngài xảy ra sau khi Đức Phật từ Tāvatiṁsa xuống cổng Saṅkassa, khi Đức Phật nêu các câu hỏi trước đại chúng tụ hội, và không ai ngoài Sāriputta có thể trả lời. Nhưng một số câu hỏi nằm ngoài phạm vi của bất cứ ai trừ một vị Phật (Dhp­a.iii.228 f.; cf. Snp­a.ii.570f.). Tương tự, tri kiến về tư tưởng và khuynh hướng của người khác vượt quá khả năng của Sāriputta; chỉ một vị Phật mới có tri kiến như vậy (Dhp­a.iii.426; Ja.i.182). Hơn nữa, chỉ một vị Phật mới có thể tìm đề mục thiền thích hợp cho mọi người mà không sai lầm (Snp­a.i.18), và đọc biết các đời quá khứ của họ không giới hạn (Snp­a, ii.571).

Đức Phật thường chỉ gợi ý một đề tài, và Sāriputta sẽ thuyết một bài pháp chi tiết về đề tài ấy, nhờ đó được Đức Phật chấp thuận (xem, ví dụ, MN.i.13; iii.46, 55, 249). Có ghi lại rằng Đức Phật tán thán ngài rất cao: “Ông là bậc trí, Sāriputta, trí tuệ của ông toàn diện và nhiều mặt, hoan hỷ và nhanh nhạy, sắc bén và tinh tế. Cũng như trưởng tử của một vị vua Cakkavatti chuyển bánh xe như cha mình đã chuyển, ông cũng chuyển đúng đắn Bánh xe tối thượng của Dhamma, như Ta đã chuyển.” (SN.i.191; cf. Snp.vs.556 f., nơi Đức Phật được Sela hỏi ai là vị tướng của Ngài, và Đức Phật trả lời rằng chính Sāriputta là người chuyển Bánh xe Dhamma; cũng MN.iii.29). Như vậy, ngài được gọi là Dhammasenāpati, cũng như Ānanda được gọi là Dhammabhaṇḍāgārika. Anupadasutta là một bài tán dương dài của Đức Phật về Sāriputta. Trong đó, ngài được nêu lên như mẫu mực tối thượng của người đệ tử hoàn hảo, đã đạt đến sự làm chủ và viên mãn trong giới hạnh cao quý, định cao quý, tri giác cao quý, giải thoát cao quý. MN.iii.25ff. Trong Mahā Gosiṅgasutta, Sāriputta bày tỏ quan điểm rằng vị tăng tốt nhất là người làm chủ tâm mình và không bị tâm làm chủ. Đức Phật giải thích rằng Sāriputta đang nói lên bản tính của chính mình (MN.i.215 f.). Tuy nhiên, Đức Phật không ngần ngại khiển trách Sāriputta khi cần thiết, ví dụ, dịp một số sa-di làm ồn bị Đức Phật đuổi đi, nhưng Sāriputta hiểu lầm động cơ của Ngài (MN.i.459). Và một lần nữa, khi Sāriputta không chăm sóc Rāhula đúng mức, khiến Rāhula phải ở cả đêm trong nhà xí của Đức Phật (Ja.i.161f.).

Trong Saccavibhaṅgasutta (MN.iii.248), ngài được so sánh với người thầy như mẹ, trong khi Moggallāna giống như vú nuôi của trẻ; Sāriputta huấn luyện trong các quả của sự chuyển hóa, Moggallāna huấn luyện trong điều thiện tối thượng. Trong Piṇḍapātapārisuddhisutta (MN.iii.294f), Đức Phật khen ngợi Sāriputta vì đời sống viễn ly của ngài và chỉ dạy ngài về giá trị của sự quán xét. Còn có các trường hợp khác nói Đức Phật chỉ dạy và khảo xét ngài về nhiều đề tài, ví dụ, về bhūtaṁ (“điều đã trở thành”) (SN.ii.47f), về năm indriyas (SN.v.220f., 225f., 233f), và về Sotāpatti. SN.v.347; chúng ta cũng thấy Đức Phật chỉ dạy ngài về sự tu tập tịch tĩnh (AN.i.65); về sự đoạn diệt “tôi” và “của tôi” (AN.i.133); các lý do thất bại và thành công trong công việc (AN.ii.81f.); bốn cách đạt được cá thể tính (attabhāva) (AN.ii.159); các phương pháp khuyến giáo (AN.iii.198); sự đạt được niềm vui phát sinh từ viễn ly (AN.iii.207); sự tu học cao quý dành cho cư sĩ (211f.); sáu điều đem lại tiến bộ tâm linh cho một vị tăng (424f.); bảy điều tương tự (AN.iv.30); bảy căn cứ để tán thán một vị tăng (AN.iv.35); những điều và người mà một vị tăng nên kính trọng (AN.iv.120f.); tám phẩm tính của vị tăng đã thoát khỏi các lậu hoặc (AN.iv.223f.); chín hạng người, tuy chết với phần dư bám víu cho tái sinh, vẫn thoát khỏi sinh vào địa ngục, giữa loài vật và giữa các ngạ quỷ (379 f.); và mười năng lực của một vị tăng đã đoạn tận các lậu hoặc (AN.v.174 f.).

Chúng ta cũng thấy các trường hợp Sāriputta hỏi các đồng tu của mình, hoặc được họ hỏi, về nhiều đề tài. Như vậy, ngài được Mahā Koṭṭhita hỏi về kamma (SN.ii.112 f.); và về yoniso manasikāra (sự tu tập tuần tự, SN.iii.176 f.); về avijjāvijjā (ibid., 172 f.); về các trói buộc của nhận thức giác quan (SN.iv.162 f.); về một số câu hỏi được Đức Phật tuyên bố là bất định (SN.iv.384 f.); về việc liệu có còn gì sót lại sau sự chấm dứt vô tham của sáu xứ tiếp xúc hay không (AN.ii.161); và về mục đích mà các vị tăng sống đời brahmacariya dưới sự hướng dẫn của Đức Phật (AN.iv.382). Mahā Vedallasutta (MN.i.292 ff.) ghi lại một bài pháp dài do Sāriputta thuyết cho Mahā Koṭṭhita. Ngài được nhắc đến là đã hỏi Mahā Kassapa về các thuật ngữ ātāpīottāpī (SN.ii.195f.), và hỏi Anuruddha về sekha (SN.v.174 f., 298f). Vào một dịp khác, Anuruddha nói với Sāriputta về năng lực thấy hệ thống thế giới gấp nghìn lần, tinh tấn không dao động, và niệm không rối loạn của mình. Sāriputta bảo vị ấy rằng thiên nhãn của vị ấy chỉ là kiêu mạn, các tuyên bố về tinh tấn là kiêu mạn, và niệm của vị ấy chỉ là bận tâm lo lắng, rồi khuyên vị ấy từ bỏ tất cả các ý nghĩ về chúng. Anuruddha theo lời khuyên của ngài và trở thành một Arahant. AN.i.281f.

Moggallāna hỏi Sāriputta về “không tỳ vết” (cuộc đối thoại của họ tạo thành Anaṅgaṇasutta, MN.i.25 ff.), và, ở cuối Gulissānisutta, hỏi liệu các trạng thái tâm thức được nhắc đến trong Sutta ấy chỉ bắt buộc đối với các vị tăng ở rừng núi hay cũng đối với các vị ở làng mạc (MN.i.472f.). Sāriputta hỏi Upavāṇa về các bojjhaṅgā (SN.v.76), và được Ānanda hỏi về Sotāpatti (SN.v.346, 362), về lý do tại sao một số chúng sinh được giải thoát ngay trong đời này còn những chúng sinh khác thì không (AN.ii.167), và về sự chứng đắc định hoàn hảo (AN.v.8, 320). Ānanda cũng hỏi Sāriputta (AN.iii.201f.) về sự nhanh chóng biết được tính thích hợp trong các pháp thiện (kusaladhammesu khippanisanti), và, một lần nữa, về cách một vị tăng có thể học các giáo pháp mới và giữ lại các giáo pháp cũ mà không lẫn lộn (AN.iii.361). Trong cả hai trường hợp này, Sāriputta yêu cầu Ānanda tự trả lời các câu hỏi, và, cuối bài giảng của Ānanda, ngài tán thán vị ấy. Rathavinītasutta (MN.i.145 ff.) ghi lại một cuộc đối thoại giữa Sāriputta và Puṇṇa Mantānīputta, người mà ngài vô cùng kính trọng sau khi nghe Đức Phật tán dương vị ấy. Sāriputta đã dặn rằng ngài phải được báo ngay khi Puṇṇa đến Sāvatthī, và ngài nắm lấy cơ hội đầu tiên để gặp vị ấy. Trong số những người khác đã thảo luận với Sāriputta có nhắc đến Samiddhi (AN.iv.385), Yamaka (SN.iii.109f.), Candikāputta (AN.iv.403), và Laḷudāyi (AN.iv.414).

Trong số các cư sĩ từng thảo luận với Sāriputta có Atula (Dhp­a.iii.327), Nakulapitā (SN.iii.2f.) và Dhānañjāni (MN.ii.186); Sīvalī (ngay sau khi sinh; Ja.i.408), cũng như các Paribbājakas, Jambukhādaka (SN.iv.251f.), Sāmaṇḍaka (SN.iv.261 f.; AN.v.120), và Pasūra (Snp­a.ii.538), và các nữ Paribbājakas Saccā, Lolā, AvavādakāPaṭācārā (Ja.iii.1), và Kuṇḍalakesī (Dhp­a.ii.223f.). Ngài cũng được nói là đã đến thăm các Paribbājakas để thảo luận với họ (AN.iv.378); xem thêm SN.iii.238f., nơi một Paribbājaka hỏi ý kiến ngài về các cách ăn.

Việc chăm sóc Saṅgha và bảo vệ sự chính trực của các thành viên là mối quan tâm đặc biệt của Sāriputta do địa vị Thượng thủ đệ tử của Đức Phật. Vì vậy chúng ta thấy ngài được sai cùng Moggallāna đi đưa các vị tăng đã ly khai theo Devadatta trở về. Những lời răn dạy của ngài đối với các vị tăng đôi khi khiến ngài không được ưa thích, ví dụ, trong trường hợp Assaji-Punabbasukā, Chabbaggiyā (những người đặc biệt nhắm vào ngài với ác ý) và Kokālika (xem Channa, người đã mắng nhiếc cả Sāriputta và Moggallāna, Dhp­a.ii.110 f.). Khi Channa tuyên bố ý định tự sát, Sāriputta cố gắng khuyên can vị ấy, nhưng không thành công (SN.iv.55ff.; xem thêm Channovādasutta). Các vị tăng tìm lời khuyên của ngài trong những khó khăn của họ (xem, ví dụ, SN.iv.103, nơi một vị tăng báo với ngài rằng một đồng tu đã trở về đời sống gia đình, và hỏi mình phải làm gì về việc ấy). Ngài rất bối rối trước sự chia rẽ của các vị tăng ở Kosambī, và hỏi ý kiến Đức Phật thật kỹ về việc mình có thể làm gì (Vin.i.354). Ngài rất cẩn trọng đối với các quy tắc do Đức Phật đặt ra. Như vậy, một quy tắc đã được đặt ra rằng một vị tăng chỉ có thể xuất gia cho một samaṇera, và khi một cậu bé thuộc một gia đình từng giúp đỡ ngài rất nhiều được gửi đến ngài để xin xuất gia, Sāriputta từ chối lời thỉnh cầu của cha mẹ cậu cho đến khi Đức Phật bãi bỏ quy tắc ấy (Vin.i.83). Một quy tắc khác cấm các vị tăng ăn tỏi (lasuna), và khi Sāriputta nằm bệnh và biết mình có thể được chữa khỏi bằng tỏi, ngay cả khi ấy ngài vẫn từ chối ăn cho đến khi Đức Phật cho phép ngài làm vậy (Vin.ii.140). Chú giải Dhammapada (Vin.ii.140f) mô tả rằng tại tu viện nơi Sāriputta sống, khi các vị tăng khác đã đi khất thực, ngài đi khắp toàn bộ tòa nhà, quét những chỗ chưa được quét, đổ nước đầy các bình rỗng, sắp xếp đồ đạc, v.v., để ngoại đạo khi đến tu viện khỏi nói: “Hãy xem chỗ ở của các đệ tử Gotama.” Nhưng ngay cả khi ấy, ngài vẫn không thoát khỏi sự chê trách của những người chỉ trích mình.

Một câu chuyện được kể (Dhp­a.iv.184f) về việc một lần ngài bị buộc tội tham lam, và chính Đức Phật phải giải thích với các vị tăng rằng Sāriputta không có lỗi. Trong khi Sāriputta nghiêm khắc với những người không theo kỷ luật của Đức Phật, ngài không ngần ngại hoan hỷ với các đồng tu về những thành tựu của họ. Như vậy chúng ta thấy ngài chúc mừng Moggallāna về niềm vui vị ấy đạt được từ các thần thông iddhi, và tán thán các chứng đắc lớn lao của vị ấy (lời tán thán đã gợi lên lời đáp tán thán hào phóng không kém) (SN.ii.275f), và ca ngợi Anuruddha về kỷ luật viên mãn đã đạt được qua sự thực hành bốn satipaṭṭhānas (SN.v.301f). Chính sự khích lệ lớn lao mà Sāriputta dành cho Samitigutta (q.v.), khi vị này nằm bệnh phong trong bệnh xá, đã giúp vị ấy trở thành một Arahant. Rõ ràng Sāriputta có thói quen thăm các vị tăng bệnh, như chính Đức Phật cũng làm (Thag­a.i.176). Lòng mong muốn khích lệ và công nhận công đức nơi các đồng tu của Sāriputta lớn đến mức một lần ngài đi quanh tán thán các thần thông iddhi của Devadatta, điều này khiến ngài gặp khó khăn khi về sau, theo lệnh của Saṅgha, ngài phải tuyên bố bản chất xấu xa của Devadatta (Vin.ii.189).

Có nhiều trường hợp nói Sāriputta tự mình chỉ dạy các vị tăng và thuyết pháp cho họ về nhiều đề tài - ngoài việc thuyết các Suttas nổi tiếng được gán cho ngài (ví dụ, SN.ii.274; v.70; AN.i.63; ii.160; iii.186, 190, 196, 200, 292, 340; iv.325, 328, 365; v.94, 102, 123, 315, 356f). Đôi khi các Suttas này bổ sung cho các bài pháp của chính Đức Phật (ví dụ, MN.i.13, 24, 184, 469). Trong số các bài pháp nổi tiếng nhất của Sāriputta có DasuttarasuttaSaṅgītisutta (q.v.). Dù Sāriputta thân thiện với tất cả các vị tăng nổi bật quanh Đức Phật, giữa ngài với Ānanda và cả Moggallāna có tình thương mến đặc biệt. Chúng ta được kể rằng điều này là vì Ānanda là thị giả đặc biệt của Đức Phật, một bổn phận mà Sāriputta hẳn rất vui lòng đảm nhận. Về chi tiết điều này, xem Mahā Moggallāna, Ānanda. Chính Ānanda có sự kính trọng và thương mến cao nhất đối với Sāriputta. Trong Saṁyuttanikāya (SN.i.63) có ghi rằng một lần, khi Đức Phật hỏi Ānanda, “Này Ānanda, ông cũng tán thành Sāriputta của chúng ta chứ?” Ānanda đáp: “Bạch Ngài, ai không trẻ con, không hư hỏng, không ngu si, không có tâm điên đảo, lại không tán thành ngài ấy? Ngài ấy là bậc trí, trí tuệ của ngài toàn diện, hoan hỷ và nhanh nhạy, sắc bén và tinh tế. Ngài ít ham muốn và biết đủ; yêu thích viễn ly và ly tham, tinh tấn mạnh mẽ. Ngài là người thuyết pháp, biết nhận lời khuyên, là người phê bình, là ngọn roi đối với điều ác.”

Sāriputta cũng đặc biệt gắn bó với Rāhula, con trai Đức Phật, người được giao cho Sāriputta để xuất gia. Có nhắc đến một Sutta đặc biệt trong Majjhimanikāya (Mahā Rāhulovādasutta; MN.i.421f), trong đó ngài khuyên Rāhula thực hành việc học về hơi thở. Sự quan tâm đặc biệt mà Sāriputta dành cho Đức Phật và Rāhula cũng mở rộng đến Rāhulamātā, vì chúng ta thấy rằng khi bà bị chứng đầy hơi, Rāhula hỏi ý kiến Sāriputta, và ngài kiếm cho bà một ít nước xoài, một phương thuốc đã biết cho bệnh này (Ja.ii.392f). Vào một dịp khác, ngài xin Pasenadi gạo trộn với bơ lỏng và cá đỏ để làm gia vị khi Rāhulamātā bị một chứng đau dạ dày (Ja.ii.433). Trong số các cư sĩ, Sāriputta có sự kính trọng đặc biệt đối với Anāthapiṇḍika; khi vị này nằm bệnh, ông sai người mời Sāriputta, và ngài cùng Ānanda đến thăm ông và thuyết cho ông Anāthapiṇḍikovādasutta. Cuối bài pháp, Anāthapiṇḍika nói rằng trước đây ông chưa từng nghe một bài giảng như vậy. Sāriputta nói rằng các bài ấy chỉ dành riêng cho các vị tăng, nhưng Anāthapiṇḍika thỉnh cầu rằng chúng có thể được trao cho cư sĩ và những thanh niên có tầm nhìn chưa bị lu mờ. Anāthapiṇḍika qua đời không lâu sau đó và tái sinh ở Tusita. MN.iii.258 ff.; cf. SN.v.380, có lẽ nói đến một lần bệnh trước đó của Anāthapiṇḍika. Ông hồi phục ngay sau khi nghe bài pháp của Sāriputta, và dâng cho Sāriputta cơm từ nồi nấu của chính mình. Sāriputta rõ ràng cũng rất kính trọng gia chủ Citta, vì chúng ta được kể (Dhp­a.ii.74) rằng một lần ngài đặc biệt đến thăm Macchikāsaṇḍa để gặp ông.

Nhiều sự việc được kể trong các sách cho thấy những phẩm chất mẫu mực mà Sāriputta có, ví dụ, các câu chuyện về Tambadāṭhika, Puṇṇa và vợ ông, người phụ nữ nghèo trong Kuṇḍakakucchisindhavajātaka (Ja 254) và Losakatissajātaka (Ja 41) (q.v.). Những câu chuyện này cho thấy lòng đại bi của ngài đối với người nghèo và sự nhiệt tâm giúp đỡ họ. Đã có nhắc đến người thầy đầu tiên của ngài, Sañjaya, người mà ngài cố gắng nhưng không thành công trong việc đưa về với đức tin nơi Đức Phật. Người thầy thứ hai của ngài là Assaji. Có nói rằng mỗi đêm trước khi đi ngủ, ngài đảnh lễ về hướng mà ngài biết Assaji đang ở và ngủ với đầu quay về hướng ấy. Dhp­a.iv.150 f.; cf. Snp­a.i.328. Nếu Assaji ở cùng một vihāra, Sāriputta sẽ đến thăm vị ấy ngay sau khi thăm Đức Phật. Chính liên quan đến việc này mà Dhammasutta (q.v.) được thuyết.

Các câu chuyện về các Sāmaṇeras SukhaPaṇḍita, và về vị tăng Rādha, cũng cho thấy lòng biết ơn của ngài đối với bất cứ ai từng giúp đỡ mình (xem thêm Vin.i.55 f). Tình thương và lòng biết ơn sâu xa của ngài đối với Đức Phật được thể hiện trong Sampasādanīyasutta (q.v.). Việc Sāriputta có sự nhẫn nại lớn được cho thấy qua câu chuyện (Dhp­a.iv.146f) về vị Bà-la-môn, để thử lòng nhẫn nại của ngài, đã đánh ngài khi ngài vào thành khất thực. Nhưng khi bị vu cáo và thấy cần phải bảo vệ thanh danh của mình, ngài không ngần ngại tuyên bố sự vô tội của mình thật dài và công bố sự vượt trội của mình về đức hạnh (xem, ví dụ, “sư tử hống” của ngài tại AN.iv.373ff). Một đặc điểm khác của Sāriputta là sự sẵn sàng nhận lời chỉ dạy từ người khác, dù người ấy khiêm tốn đến đâu. Như vậy, một câu chuyện kể rằng, trong lúc đãng trí, ngài để nếp y buông xuống. Một sa-di nói: “Bạch Ngài, y nên được khoác quanh người,” và Sāriputta đồng ý, nói: “Tốt, con đã làm đúng khi chỉ ra điều ấy cho ta,” rồi đi thêm một quãng ngắn, ngài khoác y quanh mình (Thag­a.ii.116). Một câu chuyện kỳ thú được kể về một Yakkha, khi bay trong không trung ban đêm, thấy Sāriputta đang nhập thiền, đầu mới cạo (Ud.iv.4). Cảnh chiếc đầu sáng bóng là một cám dỗ lớn đối với Yakkha, và, bất chấp lời cảnh báo của bạn mình, vị ấy giáng một cú đánh lên đầu Thera. Cú đánh được nói là đủ mạnh để làm vỡ một ngọn núi, nhưng sau đó Sāriputta chỉ bị đau đầu nhẹ.

Có nhắc đến hai dịp Sāriputta bị bệnh. Một lần ngài bị sốt và được chữa bằng thân sen mà Moggallāna lấy cho ngài từ hồ Mandākinī (Vin.i.214). Lần khác ngài bị bệnh dạ dày, một lần nữa được Moggallāna chữa bằng cách cho ngài tỏi (lasuna); để ngài ăn tỏi, quy tắc liên quan đến việc dùng tỏi phải được Đức Phật bãi bỏ (Vin.ii.140).

Sāriputta thích bánh bột (piṭṭhakhajjaka), nhưng khi thấy chúng có khuynh hướng làm ngài tham ăn, ngài phát nguyện không bao giờ ăn chúng nữa (Ja.i.310).

Sāriputta qua đời vài tháng trước Đức Phật. Đúng là tường thuật về sự qua đời của Đức Phật trong Mahā Parinibbānasutta bỏ qua mọi nhắc nhở đến Sāriputta, dù có đưa ngài vào (DN.ii.81 ff) ngay trước đó như người thốt lên “sư tử hống” (sīhanāda) của mình, lời tuyên tín lớn lao của ngài nơi Đức Phật, mà theo tường thuật chú giải, ngài đã nói khi từ biệt Đức Phật để đi qua đời. Saṁyuttanikāya (SN.v.161) ghi rằng ngài qua đời tại Nālagāmaka (nơi sinh của ngài), và nêu một lời tán dương ngài do Đức Phật tuyên bố sau khi ngài qua đời (SN.v.163f).

Không cần nghi ngờ tính xác thực của tường thuật này. Nó chỉ nói rằng khi Sāriputta ở Nālagāmaka, ngài mắc một căn bệnh đau đớn. Em trai ngài, Cunda Samaṇuddesa, đang chăm sóc ngài khi ngài qua đời. Thân ngài được hỏa táng, và Cunda mang xá-lợi đến Sāvatthī cùng với bình bát và ngoại y của Sāriputta. Xá-lợi được gói trong đồ lọc nước của ngài. Trước hết Cunda báo tin cho Ānanda, người thú nhận rằng khi nghe tin ấy, tâm ông rối loạn và thân ông cảm thấy như bị tê dại. Cf. Thag.vs.1034; xem thêm lời tán dương Sāriputta của Vaṅgīsa khi ngài còn sống (Thag.1231-3). Cùng nhau họ tìm đến Đức Phật và báo cho Ngài sự việc, và Đức Phật chỉ cho họ thấy tính vô thường của mọi sự vật.

Xuanzang thấy stūpa được dựng trên xá-lợi của Sāriputta trong thành Kāḷapināka (Beal-Xuan, op.cit., ii.177).

Các Chú giải cho biết thêm chi tiết. Đức Phật trở về Sāvatthī sau kỳ vassa cuối cùng của Ngài tại Beluvagāma. Sāriputta tìm gặp Ngài ở đó, và, nhận ra rằng cái chết của mình sẽ đến trong bảy ngày, ngài quyết định đi thăm mẹ mình, vì bà, dù là mẹ của bảy vị Arahants, lại không có đức tin nơi Saṅgha. Điều này là vì tất cả các con của bà đều gia nhập Saṅgha và để bà cô độc, mặc dù trong nhà có bốn mươi crores tài sản. Có nói rằng khi Sāriputta về nhà vào một dịp trước đó, bà đã mắng nhiếc cả ngài và các bạn đồng hành của ngài thậm tệ (Dhp­a.iv.164f.). Rāhula cũng có mặt trong đoàn. Vì vậy ngài bảo em trai Cunda chuẩn bị chuyến đi đến Nālagāmaka cùng với năm trăm người khác, rồi từ biệt Đức Phật sau khi thực hiện nhiều thần thông, tuyên bố đức tin của mình nơi Đức Phật và thốt lên “sư tử hống” của mình. Một đám đông lớn đi theo ngài đến cổng Sāvatthī, và tại đó ngài nói với họ rồi bảo họ ở lại. Trong bảy ngày ngài đến Nālaka, nơi ngài được cháu trai Uparevata gặp ở ngoài cổng. Ngài sai người này đi trước để báo cho mẹ ngài biết ngài đến cùng một đoàn đông người. Bà, nghĩ rằng ngài một lần nữa đã trở lại đời sống cư sĩ, chuẩn bị mọi thứ để đón ngài và các bạn đồng hành. Sāriputta đến ở trong căn phòng nơi ngài sinh ra (jātovaraka). Tại đó ngài mắc bệnh kiết lỵ. Mẹ ngài không biết điều này và, vì giận dỗi khi thấy ngài vẫn là một vị tăng, ở lại trong phòng mình. Tứ Đại Thiên Vương, SakkaMahā Brahma hầu hạ ngài. Bà thấy họ, và sau khi biết họ là ai, đi đến phòng con mình. Tại đó bà hỏi ngài có thật sự cao hơn tất cả các vị thần ấy không, và khi ngài đáp rằng đúng như vậy, bà suy ngẫm về sự vĩ đại của con mình và toàn thân bà tràn ngập niềm vui. Sau đó Sāriputta thuyết pháp cho bà, và bà trở thành một Sotāpanna. Cảm thấy rằng mình đã trả được món nợ đối với mẹ, ngài sai Cunda đi gọi các vị tăng, và, khi họ đến, ngài ngồi dậy với sự giúp đỡ của Cunda và hỏi liệu trong bốn mươi bốn năm đời sống làm tăng ngài có xúc phạm họ bằng cách nào không. Khi nhận được sự bảo đảm của họ rằng ngài hoàn toàn không có lỗi, ngài lau môi bằng y của mình rồi nằm xuống, và sau khi đi qua các jhānas khác nhau, ngài qua đời lúc rạng đông.

Mẹ ngài lo liệu mọi việc cho tang lễ, và Vissakamma trợ giúp trong nghi lễ. Khi lễ hỏa táng kết thúc, Anuruddha dập tắt lửa bằng nước thơm, và Cunda thu gom xá-lợi. Tường thuật này được tóm lược từ SN­a.iii.172ff.; các tường thuật tương tự được thấy tại DN­a.ii.549f, v.v. Sự qua đời của Sāriputta cũng được nhắc đến tại Ja.i.391.

Trong số những người đến tôn kính giàn hỏa có nữ thần Revatī (q.v.). Sāriputta qua đời vào ngày trăng tròn tháng Kattika (tháng Mười đến tháng Mười Một) trước khi Đức Phật qua đời, và Moggallāna qua đời nửa tháng sau. SN­a.iii.181; Ja.i.391; cả Sāriputta và Moggallāna đều lớn tuổi hơn Đức Phật vì họ sinh ra “anuppanne yeva hi Buddhe, trước khi Đức Phật xuất hiện” (Dhp­a.i.73).

Sāriputta có nhiều học trò, một số đã được nhắc đến. Trong số những người khác có Kosiya, Kaṇḍhadinna, Cūḷa Sārī, Vanavāsikatissa, Saṅkicca (q.v.), và Sarabhū, người đã mang xương đòn của Đức Phật đến Ceylon và an trí trong Mahiyaṅgaṇa cetiya (Mhv.i.37f). Em trai của Sāriputta, Upavāṇa, mất trước ngài, và Sāriputta ở bên vị ấy khi vị ấy chết vì rắn cắn tại Sappasoṇḍika pabbāra (SN.iv.40f).

Sở trường đặc biệt của Sāriputta là Abhidhamma. Có nói rằng khi thuyết Abhidhamma cho chư thiên ở Tāvatiṁsa, Đức Phật mỗi ngày đến thăm Anotatta, để lại một vị Phật nimitta trên ngai của Sakka để tiếp tục bài thuyết (Dhs-a.16f., DN­a.i.15, nơi nói rằng vào cuối kỳ Kết tập thứ nhất, Abhidhamma được giao phó cho năm trăm Arahants, khi Sāriputta đã qua đời). Sau khi tắm trong hồ, Ngài nghỉ trưa. Trong thời gian này, Sāriputta đến thăm Ngài và học từ Đức Phật tất cả những gì đã được thuyết về Abhidhamma trong ngày hôm trước. Sau khi học Abhidhamma như vậy, Sāriputta dạy lại cho năm trăm học trò của mình. Việc họ nắm được bảy bộ sách của Abhidhamma trùng với lúc bài pháp của Đức Phật tại Tāvatiṁsa kết thúc. Như vậy, trật tự văn bản của Abhidhamma bắt nguồn từ Sāriputta, và chuỗi số mục được ngài xác định.

Sāriputta được đồng nhất với nhiều nhân vật khác nhau trong rất nhiều Jātakas. Như vậy, ngài từng là

Sāriputta 02. Sāriputta Thera. Một vị tăng của Ceylon. Ngài sống dưới triều Parakkamabāhu I., và được gọi là Sāgaramatī (Sās-d.63) vì sự uyên bác của mình. Nhà vua xây cho ngài một nơi ở đặc biệt gắn với Jetavanavihāra tại Pulatthipura (Cv.lxxviii.34).

Trong các tác phẩm của ngài có Vinayasaṅgaha hay Vinayavinicchaya, một bản tóm lược Vinaya, và Sāraṭṭhadīpanī về Samantapāsādikā, Sāraṭṭhamañjūsā về AtthasālinīLīnatthappakāsinī về Papañcasūdani.

Sāriputta có nhiều học trò nổi tiếng, trong số đó có Saṅgharakkhita, Sumaṅgala, Buddhanāga, Udumbaragiri MedhaṅkaraVācissara (Gv.67, 71; Svd.1203; SM. 69; PLC, 189ff).

Sāriputta cũng là một học giả Sanskrit, và viết Pañjikālaṅkāra hay Ratnamatipañjikāṭīkā cho Pañjikā của Ratnasrījñāṇa về Candragomivyākaraṇa.

03. Sāriputta 03 draft

Sāriputta 03. A monk of Dala in the Rāmañña country. He was born in Padīpajeyya in the reign of Narapatisithu, and was ordained by Ānanda of the Sīhalasaṅgha. He became one of the leaders of this group in Rāmañña. Narapati conferred on him the title of “Dhammavilāsa,” and he was the author of one of the earliest law codes (dhammasattha) of Burma. Sās.41f.; Bode, 31.

Sāriputta 03. Một vị tăng ở Dala trong xứ Rāmañña. Ngài sinh tại Padīpajeyya dưới triều Narapatisithu, và được Ānanda thuộc Sīhalasaṅgha truyền giới. Ngài trở thành một trong những vị lãnh đạo của nhóm này tại Rāmañña. Narapati ban cho ngài danh hiệu “Dhammavilāsa,” và ngài là tác giả của một trong những bộ luật (dhammasattha) sớm nhất của Burma. Sās.41f.; Bode, 31.

04. Sāriputta 04 draft

Sāriputta 04. A Coḷiyan monk, author of the Padāvatāra. Gv.67; Svd.12, 44.

Sāriputta 04. Một vị tăng Coḷiyan, tác giả của Padāvatāra. Gv.67; Svd.12, 44.

05. Sāriputta 05 draft

Sāriputta 05. One of the sons of king Buddhadāsa. Cv.xxxvii.177.

Sāriputta 05. Một trong các con trai của vua Buddhadāsa. Cv.xxxvii.177.